İngiltere'de restoran, café ve takeaway işletenler ve çalışanlar için kurallar, maliyet ve sektör haberleriİşleten ve çalışan için kurallar ve maliyet
Rehberler

Hangi sprey tahtaya sıkılır, bleach neyle karışmaz? Mutfak kimyasalları rehberi

Etikette food contact ya da food safe yazmıyorsa o spreyi kesme tahtasına sıkma. Kimyasal göze ya da cilde sıçrarsa 999'u ara ve hemen akan suyla yıkamaya başla.

antibacterial sprayYayın tarihi Kaynaklar 04/11/26 tarihinde kontrol edildi.
Mavi nitril eldivenli bir el 750 ml'lik Kitchen Sanitiser sprey şişesinin etiketini gösteriyor. Üstte "Etikette neye bakılır" yazıyor. Oklar etiketteki satırları gösteriyor: BS EN 1276 ve BS EN 13697 standart numarası, food safe ibaresi, Contact time: 1 minute (silmeden 1 dakika bekle), Use undiluted (sulandırmadan kullan), No rinsing required (durulama gerekmiyor) ve kırmızı tehlike işaretleri. Arkada bulanık paslanmaz tezgâh ve yeşil bez.
Fotoğraf: yapay zekâyla üretildi

Öğle servisi bitti, kesme tahtasında az önce salata için soğan ve domates doğrandı. Biri raftan bir sprey alıyor. Önünde büyük harflerle “antibacterial” ve “fast drying” yazıyor. İki fıs, bir bez, tahta yeniden işe hazır gibi. Kural düz: etikette food contact ya da food safe yazmıyorsa o spreyi kesme tahtasına sıkma. “Antibacterial” yazması bunun yerine geçmez.

Şu an birine kimyasal sıçradıysa okumayı bırak, ilk yardım adımlarına geç.

Antibacterial yazıyor, disinfectant mı?

Şişenin önündeki “antibacterial”, “fast drying” gibi kelimeler ürünün ne için yapıldığını söylemez. Bunlar pazarlama ifadesi de olabilir. Belirleyici olan arka etiketteki kullanım talimatı: ürün nerede, nasıl, ne kadar süreyle kullanılır.

Mikrop öldüren ürünler İngiltere’de biyosit (biocide) sayılır. Yasa bu ürünleri etiketinde yazan işte ve yazan şekilde kullanmanı istiyor, gıda alanında kullanılanları da ayrı bir grupta tutuyor. Yani her mikrop öldüren ürün gıdaya değen yüzey için yapılmış değil. Etiket chopping board (kesme tahtası), tezgâh ya da gıdaya değen yüzeyden söz etmiyorsa, ürünün bu iş için yapıldığını varsayma.

FSA’nın (Food Standards Agency, gıda güvenliği kurumu) küçük dükkânlar için hazırladığı Safer Food Better Business (SFBB) paketi de aynı yöne bakıyor, İskoçya’daki CookSafe paketi de: tezgâhta ve kesme tahtasında kullandığın kimyasalın gıdanın değdiği yüzeye uygun olduğundan emin ol (“suitable for surfaces touched by food”).

Elindeki sprey food contact demiyorsa atmana gerek yok. Etiketinde yazan işte kullan. Kesme tahtası için tedarikçinden gıda yüzeyine uygun bir disinfectant (dezenfektan) iste.

Etikette 4 şeye bak

Yukarıdaki fotoğraftaki şişede standart ve kullanım bilgisi ön yüzde: “Conforms to BS EN 1276 and BS EN 13697”, “Contact time: 1 minute”, “Use undiluted”. Çoğu şişede bunlar arkada, küçük harfle yazar.

  1. BS EN 1276 ya da BS EN 13697. FSA’ya göre mutfakta kullanılan disinfectant bu iki standarttan birini ya da eşdeğer bir standardı karşılamalı. Biri yeter. Şişede başka bir numara görürsen tedarikçine bunun EN 1276’ya eşdeğer olup olmadığını sor.
  2. Food contact. Etikette “food contact”, “food safe” ya da ürünün gıdaya değen yüzeyde kullanılabileceğini söyleyen bir cümle ara.
  3. Sulandırma oranı ve temas süresi (contact time). “Use undiluted” sulandırmadan kullan demek. “Contact time: 1 minute” ise sıktıktan sonra 1 dakika beklersin, sonra silersin. Yoğun serviste 1 dakika uzun gelir, ama süre dolana kadar kimse o yüzeyi silmesin, kullanmasın. Yanlış oranda ya da süre dolmadan silinen ürün işe yaramayabilir.
  4. Durulama. FSA, durulama gerekip gerekmediğine üreticinin talimatından bakmanı istiyor. Etikette yazıyorsa süre dolunca yüzeyi temiz suyla durula.

Kırmızı çerçeveli baklava işaretler ve “Danger” ya da “Warning” kelimesi ürünün tehlikeli sınıflandığını söyler. Nasıl korunacağın da yanında yazar.

Önce temizle, sonra dezenfekte et

Baştaki sahneye dönelim. Elde doğru şişe olsaydı bile iki şey eksikti. Tahta önce yıkanmadı, bez de hemen geçti.

FSA kimyasal dezenfeksiyonu iki aşamada anlatıyor:

  1. Washing-up liquid (bulaşık deterjanı) gibi bir deterjanla kiri ve yağı al, durula.
  2. Sonra disinfectant uygula ve etiketteki temas süresini bekle.

Yağlı, kirli yüzeye sıkılan disinfectant işe yaramaz. Şişede sanitiser yazması da işi tek adıma indirmez. Sanitiser hem temizler hem dezenfekte eder, ama FSA’nın catering için hazırladığı E. coli bilgi notuna göre onu da iki aşamada kullanırsın: önce kiri almak, sonra dezenfekte etmek için.

Washing-up liquid temizler, disinfectant yerine geçmez. Köpüğün bol olması da bunu değiştirmez.

FSA bakteri öldürmenin en güvenilir yolunu ısı sayıyor ve bulaşık makinesini ya da sterilising sink (eşyaların çok sıcak suya batırılarak dezenfekte edildiği ayrı lavabo) kullanmayı şiddetle öneriyor. Kimyasal dezenfeksiyonu da ısının mümkün olmadığı tezgâh gibi yüzeyler için anlatıyor.

Tahtada çiğ et doğrandıysa kural daha sıkı. Aynı tahta salata, sandviç gibi pişmeden yenen yiyecekte kullanılacaksa FSA araya ısıyla dezenfeksiyon ya da bulaşık makinesinin tam döngüsünü istiyor. Tahtan makineye uygunsa (tahtanın talimatına bak) tam döngüde yıka. Makine yoksa çiğ ve hazır yiyecek için ayrı tahta kullan. Hangi rengin neye ayrıldığı kesme tahtası renkleri yazısında.

Hangi alanda hangi renk bez ve kova kullanılacağını renk kodu yazısında anlattık.

Bleach hiçbir şeyle karışmaz

Pisuvar kokuyor, bleach (çamaşır suyu) yetmiyor gibi geliyor, üstüne bir de toilet cleaner (tuvalet temizleyici) dökülüyor. Daha güçlü olsun diye yapılan bu karışım tehlikeli gaz çıkarabilir. Bedfordshire itfaiyesi Ağustos 2025’te bunu uyardı: insanlar bleach ile toilet cleaner ya da ammonia bazlı spreyleri karıştırmış.

Neyle karışmaz

Bleach + asitli ürün

Ne olurKlor gazı çıkar

Hangi ürünAsitli toilet cleaner, vinegar (sirke), etiketinde "acid" yazan descaler

Bleach + ammonia

Ne olurKloramin çıkar, solunum yolunu tahriş eder

Hangi ürünBazı glass cleaner (cam temizleyici) ürünleri, pisuvardaki idrar

Caustic soda + asit

Ne olurŞiddetli tepkime olur, ısı çıkar

Hangi ürünAsitli temizleyiciler

Caustic soda + alüminyum

Ne olurAlüminyumu aşındırır, hidrojen gazı çıkar, yangın riski var

Ne yapAlüminyum kapta ya da fritözde kullanma. Fritözünün malzemesine kılavuzdan bak

Etikette “acid” ya da “ammonia” kelimesini ara. Göremiyorsan da karıştırma. HSE’nin kuralı kısa: temizlik ürünlerini birbirine karıştırma. Pisuvarda bleach kullanıyorsan başka ürünle karıştırma, etiketteki talimata uy.

Marketten alınan bleach şişelerinde genelde şu uyarı yazar: “Warning! Do not use together with other products. May release dangerous gases (chlorine).” (Uyarı! Başka ürünlerle birlikte kullanma. Tehlikeli gaz (klor) çıkabilir.) Profesyonel kullanım için satılan bleach etiketinde bu cümle olmayabilir. Kural yine aynı.

Oven cleaner (fırın temizleyici) kullanırken aşırı sıkma, sıcak yüzeye sıkma, ortamı havalandır.

Fritözü caustic soda ile temizleme (boil-out)

Yukarıdan ve yandan bakılan iki hazneli paslanmaz ticari fritöz. Sağdaki haznede sarı yağın içinde boş tel sepet duruyor.

Fotoğraf: khats cassim, Pexels

Caustic soda (kostik soda) beyaz granül ya da sıvı olarak satılır. Mutfakta fritözün ve ağır yağın temizliğinde kullanılır. Yeni gelen elemana şöyle dendiğini düşün:

“Fritöze biraz kostik at, üstüne su dök.”

Bu cümlede iki hata var. Caustic soda “biraz” diye atılmaz, oranı etiketten gelir. Su da üstüne dökülmez. HSE’nin seyreltmedeki genel kuralı, konsantre ürünün suya eklenmesi. Fritözde de önce su gelir. Doğrusu şöyle:

“Hazneyi önce suyla doldur. Kostiği etiketteki orana göre ölçekle al, suyun içine ekle.”

Başlamadan tedarikçinden ürünün güvenlik bilgi formunu (safety data sheet, SDS) iste. Çözeltinin nereye atılacağı orada yazar. Sıra şöyle:

  1. Fritözü kapat, yağı fritözün kılavuzundaki sıcaklığa kadar soğut ve boşalt.
  2. Eldiven ve koruyucu gözlük ya da yüz siperliği tak. Eldivende delik varsa değiştir.
  3. Hazneyi yağ çizgisine kadar suyla doldur.
  4. Caustic soda ürününü elle değil ölçekle al, etiketteki orana göre suya ekle. Fritözün kılavuzu başka bir ürün ya da başka bir sıra yazıyorsa başlamadan fritözün üreticisine sor.
  5. Fritözü yeniden aç. Sıcaklığı ve süreyi fritözün kılavuzundan ve ürünün etiketinden al, çözeltiyi hafif kaynar halde (simmer) tut.
  6. Başından ayrılma. Taşarsa fritözü hemen kapat.
  7. Bitince fritözü kapat ve çözeltiyi soğut. Yağ kabına ya da filtre ünitesine boşaltma. Nereye atılacağına SDS’den bak, gidere dökmekten emin değilsen su faturandaki şirkete işyeri atık suyu (trade effluent) kuralını sor.
  8. Bol suyla durula, hazneyi tamamen kurula. Yağ koymadan önce haznede hiç su kalmasın.

Saklama

Gri COSHH dolabının alt rafında iki 5 litrelik bidon, arada boşluk var. Solda Thick Bleach, sağ uçta Acid Limescale Remover, her biri ayrı siyah damlama tepsisinde.

Görsel: yapay zekâyla üretildi

HSE’nin yeme içme işleri için hazırladığı temizlik rehberine göre:

  • Kimyasal mümkünse kendi kabında durur. Başka kaba aktarırsan yeni kabı etiketle.
  • Su şişesine, içecek şişesine ya da yiyecek kabına konmaz.
  • Yiyecekten uzakta, kapağı kapalı, ısıdan ve güneşten korunan bir yerde durur.
  • Dökülen hemen silinir.

Etiketsiz sprey şişesindeki sıvının ne olduğunu sabah vardiyasına gelen bilemez. Disinfectant sulandırıyorsan FSA şişeye şunları yazmanı öneriyor: ürünün adı, sulandırma oranı, temas süresi, ürünün son kullanma tarihi ve durulama gerekip gerekmediği. HSE de aktarılan kapta ürün adı ve tehlike bilgisi istiyor.

Son kullanma tarihi ürüne bağlı, etikette ya da ürünle gelen broşürde yazar. Bulamıyorsan tedarikçine sor.

Inspector neye bakar

Restoranda ya da takeaway’de gıda hijyenini de iş sağlığı ve güvenliğini de belediye (council) denetler. İkisi ayrı denetim, kimyasallar ikisinde de geçer.

Gıda hijyeni (food hygiene) denetiminde inspector şunlara bakabilir:

  • ☐ Disinfectant ürününün BS EN 1276, BS EN 13697 ya da eşdeğer bir standardı karşıladığını gösteren bilgi. Etiketin kendisi, tedarikçinin ürün bilgisi ya da SDS olabilir.
  • ☐ Yazılı temizlik planı (cleaning schedule). Neyin, ne sıklıkla ve hangi ürünle temizlendiğini gösterir.
  • ☐ Temizlik ürünleri yiyecekten ayrı duruyor.
  • ☐ Ekip sulandırma oranını ve temas süresini biliyor.

Bu denetimin hijyen puanına nasıl yansıdığını hijyen puanı yazısında anlattık.

İş sağlığı ve güvenliği tarafında COSHH (Control of Substances Hazardous to Health, sağlığa zararlı maddelerin kontrolü kuralı) var. Tehlikeli kimyasal kullanan her işverenin risk değerlendirmesi yapması zorunlu, 5 ya da daha fazla çalışanın varsa önemli bulguları yazılı da olmalı. 5’ten az çalışanda yazmak zorunlu değil, ama HSE bunu iyi uygulama sayıyor.

Tezgâhta kısaca

  • Etikette food contact ya da food safe yazmıyorsa o spreyi kesme tahtasına sıkma
  • “Antibacterial” ve “fast drying” bunu söylemez. Arka etiketteki kullanım talimatına bak
  • Etikette BS EN 1276 ya da BS EN 13697 ara. Emin değilsen tedarikçine sor
  • Sulandırma oranına uy, temas süresi dolmadan silme. Etikette durulama yazıyorsa durula
  • Önce deterjanla temizle ve durula, sonra disinfectant uygula. Sanitiser ile de iki aşama gerekir. Çiğ et doğranan tahta hazır yiyeceğe geçmeden bulaşık makinesinin tam döngüsüne girer, makine yoksa ayrı tahta kullan
  • Bleach hiçbir ürünle karıştırılmaz. Etikette “acid” ve “ammonia” ara
  • Caustic soda suya eklenir, alüminyumda kullanılmaz. Boil-out sırasında fritözün başından ayrılma, çözeltiyi yağ kabına boşaltma
  • Kimyasal kendi kabında, kapağı kapalı, yiyecekten uzakta durur. Sulandırdığın şişeye ürünün adını, oranı, temas süresini, ürünün son kullanma tarihini ve durulama bilgisini yaz
  • Göze ya da cilde sıçrarsa 999’u ara. Ambulans gelene kadar akan, serin ya da ılık suyla yıka

Bu yazı genel bilgidir, tıbbi ya da hukuki tavsiye yerine geçmez. Kimyasal sıçramasında 999, diğer sağlık sorularında NHS 111. Ürünün etiketi, SDS’si ve ekipmanın kılavuzu bu sayfadan önce gelir. Gıda güvenliği için belediyenin food safety ekibine, iş sağlığı ve güvenliği için belediyenin health and safety ekibine ya da HSE’ye danış. Kapsam İngiltere. İskoçya’da gıda hijyeni için Food Standards Scotland (FSS) rehberine bak. Kuzey İrlanda’da iş sağlığı ve güvenliğini HSENI yürütür, kurallar ayrı. Bilgiler 3 ve 4 Kasım 2026’da okunan kaynaklara dayanır.

Bunu bilmesi gereken kim?

WhatsApp'tan gönder

Kaynaklar

Kaynaklar 04/11/26 tarihinde kontrol edildi.

  1. GOV.UK (FSA), "E. coli O157 cross-contamination guidance". gov.uk
  2. FSA, "E. coli O157 Control of cross-contamination" (PDF, 23/01/24; ısı ya da bulaşık makinesi, sulandırılan şişeye yazılacaklar, durulama). assets.publishing.service.gov.uk
  3. FSA, "E. coli O157 cross-contamination: caterers factsheet" (PDF). assets.publishing.service.gov.uk
  4. GOV.UK, "Food hygiene for your business: cleaning". gov.uk
  5. FSA, "Safer Food Better Business for caterers" (SFBB, tam paket PDF; "suitable for surfaces touched by food"). assets.publishing.service.gov.uk
  6. Food Standards Scotland, CookSafe, "House rules: Cleaning" (PDF). foodstandards.gov.scot
  7. legislation.gov.uk, "Regulation (EU) No 528/2012" (GB BPR), Article 17 (ürünü izin koşullarına ve etikete uygun kullanma). legislation.gov.uk
  8. HSE, biocides, "Product types and groups" (PT2; PT4 gıda ve yem alanı). hse.gov.uk
  9. HSE, "Packaging and labelling requirements for biocidal products". hse.gov.uk
  10. HSE, "Safe use of cleaning substances in the hospitality industry" (CAIS22 rev2), PDF. hse.gov.uk
  11. HSE, "Hazard pictograms". hse.gov.uk
  12. legislation.gov.uk, "Regulation (EC) No 1272/2008 (GB CLP), Annex II" (EUH206 bleach uyarısı, halka satılan ürünler). legislation.gov.uk
  13. UKHSA, "Sodium hypochlorite: general information" (24/04/25; bleach karışımları, ilk yardım). gov.uk
  14. UKHSA, "Sodium hydroxide: incident management" (PDF; asit, alüminyum ve hidrojen gazı, kontakt lens, uzun yıkamada üşüme). assets.publishing.service.gov.uk
  15. NHS, "Acid and chemical burns" (05/06/24; 999, ilk yardım sırası, yaklaşık 1 saat yıkama). nhs.uk
  16. NHS, "Burns and scalds" (A&E'ye kendin araba sürerek gitme). nhs.uk
  17. St John Ambulance, "Chemical burn". sja.org.uk
  18. Bedfordshire Fire and Rescue, temizlik ürünlerini karıştırma uyarısı (04/08/25). bedsfire.gov.uk
  19. Frymaster 24G kılavuzu, boil-out ve yağ koymadan önce haznede su kalmaması (s. 34–35). manualsdir.com
  20. HSE, "Is HSE the correct enforcing authority for you?" hse.gov.uk

Bu yazı genel bilgilendirmedir; hukuki, mali ya da profesyonel danışmanlık yerine geçmez. Kendi durumun için resmi rehbere ya da bir uzmana danış.

Sıradaki konuyu sen belirle.

Merak ettiğin ya da çözüm aradığın bir konu varsa yaz, araştıralım.

In English You can write to us in English, whether it is a question or a correction to an article. We read every message and reply.