Mutfak sözlüğü
Dükkânda Türkçe konuşsan da biten yemeğe "86" denir, bordroya "payslip". Bu terimleri kısaca açıklıyoruz, yasayla ilgili olanlarda resmi kaynağı da veriyoruz.
Mutfakta
- Service
Servis saati, siparişlerin peş peşe geldiği yoğun zaman.
"We're in service."
- Pass
Mutfaktan salona tabağın çıktığı tezgâh. Şef tabağı burada kontrol eder, garson buradan alır.
"It's on the pass."
- 86 / eighty-six
Bir yemek ya da malzeme bitti, satılmıyor demek. Şef kuzuyu 86 ettiyse kuzulu sipariş alma.
"86 the lamb."
- Behind / hot behind
"Arkandayım" demek; birinin arkasından geçerken söylenir, elinde sıcak bir şey varsa "hot behind". Bıçak taşırken "sharp" ya da "knife", köşeden dönerken "corner" denir.
"Corner!"
- Covers
Oturan müşteri, yani kişi sayısı. Restoranda gecenin ne kadar yoğun geçeceği bu sayıyla konuşulur.
"80 covers tonight."
- Ticket
Mutfağa gelen sipariş fişi. Usta hangi tabağı yapacağını buradan okur; müşterinin hesabına ise "bill" denir.
- KP (kitchen porter)
Bulaşığı ve temizliği yapan, hazırlıkta da yardım eden mutfak elemanı.
- Prep
Servisten önce yapılan hazırlık: doğrama, sos, porsiyonlama. Aynı işe Fransızca "mise en place" da denir.
- Yes chef / heard
Şefin talimatına "anladım, tamam" cevabı. Bazı mutfaklarda "heard" de denir, bu Amerikan kalıbı.
- FOH / BOH (front / back of house)
FOH salon ekibi, BOH mutfak ekibi demek; garson FOH, KP BOH sayılır. İş ilanlarında sık geçer.
- Head chef / sous chef / CDP / commis
Mutfak kadrosu: head chef baş aşçı, sous chef ikinci adam, CDP (chef de partie) bir istasyonun sorumlusu, commis CDP'nin yanında çalışan yardımcı aşçı.
Siparişte
- Eat in or take away?
Kasada "burada mı, paket mi?" sorusu; cevap KDV (VAT) oranını değiştirir. İçeride yenen ve sıcak paket yemek standart oranda KDV'li; soğuk paket yiyecek genelde sıfır oranlı, crisps ve şişe su gibi istisnalar var.
- On the side
Sos ya da malzeme tabağın içinde değil, yanında ayrı gelsin demek.
"Sauce on the side, please."
- Red or brown?
Café tezgâhında "ketçap mı, brown sauce mu?" sorusu. Brown sauce sirke ve baharatla yapılan, koyu kahverengi şişe sos.
- White or black? / builder's tea
Çay ya da kahve sütlü mü (white), sütsüz mü (black) sorusu. Builder's tea koyu demlenmiş, sütlü ve şekerli çay.
"White, no sugar, please."
- Still, sparkling or tap?
Su sorusu: durgun şişe suyu, gazlı maden suyu ya da musluk suyu.
- Rare / medium / well done
Etin pişme derecesi: rare az pişmiş, medium orta, well done iyi pişmiş. Arada medium rare de var.
"Medium rare, please."
- Salad and sauce?
Kebapçıda "salata ve sos olsun mu?" sorusu. Sos olarak genelde chilli ya da garlic sorulur.
"Chilli and garlic, please."
- Squash
Suyla karıştırılarak içilen meyveli şurup. Çocuk menülerinde görürsün.
Barda
- Pint
Bir pint 568 ml. Fıçı bira ve cider bardakta yalnız üçte bir pint, yarım pint, üçte iki pint ve yarım pintin katlarıyla satılır.
- Half
Yarım pint, 284 ml. Barda yarım pint bira isteyen müşteri "a half" der.
"A half of lager, please."
- Bottle
Şişe. Barda "a bottle of" şişe bira ya da şarap için söylenir, kasada şişeli içecek demek.
- Single / double
Single bir ölçü, double iki ölçü. Cin, rom, votka ve viski bardakta 25 ml ya da 35 ml ve katlarıyla satılır; aynı yerde 25 ml ile 35 ml birlikte kullanılmaz.
"A double vodka, please."
- Small / large glass (wine)
Kadehle şarap siparişi. Durgun şarap kadehte 125 ml, 175 ml ya da bunların katlarıyla satılır.
"A large glass of red, please."
- Challenge 25
Alkol satarken 25 yaşından küçük görünene kimlik sorma uygulaması. İngiltere ve Galler'de yasa, 18 yaşından küçük görünenden fotoğraflı ve doğum tarihli kimlik istenmesini şart koşar; daha yüksek sınır koyabilirsin.
- Lager / ale / bitter / stout
Bira türleri. Lager açık renkli ve soğuk servis edilir; ale ve bitter İngiliz tipi, daha az gazlı; stout koyu.
"A pint of bitter, please."
Kasada
- Bill
Müşterinin hesabı. "Check" Amerikan kullanımı, burada masada hesap "bill" diye istenir.
"Can I get the bill?"
- Till
Yazar kasa ya da POS. Siparişi girdiğin, ödemeyi aldığın yer.
- Float
Gün başında kasaya konan bozuk para; ilk müşterilere para üstü verebilmek için.
- Cash up
Gün sonu kasa sayımı. Kapanışta kasadaki parayı sayıp o günün satışıyla karşılaştırırsın.
"Who's cashing up tonight?"
- Void
Kasada girilmiş bir kalemi iptal etmek. Yanlış ürünü girdiysen o kalemi void edersin.
"Can you void that?"
- Comp
İkram; hesaptan düşülen ürün. Bir içecek comp edildiyse müşteri onu ödemez.
"Comp the dessert."
- Tips / service charge
Bahşiş ve servis ücreti. 1 Ekim 2024'ten beri dükkân bunların tamamını çalışanlara dağıtmak zorunda.
Yazımızı oku (Tips / service charge) Resmi kaynak (Tips / service charge)
- Tronc
Bahşişleri işverenin değil, troncmaster denen kişinin paylaştırdığı düzen.
Hijyen ve alerjen
- Use by
Güvenlik tarihi; yalnız tarihten sonra yenmesi güvenli olmayan yiyeceklere konur. Use by tarihi geçmiş yiyeceği satmak suçtur.
- Best before
Kalite tarihi; tat ve dokuyla ilgili. Güvenlik tarihi değil, güvenlik için bakacağın tarih use by.
- FIFO (first in, first out)
Önce gelen mal önce kullanılır. Yeni geleni arkaya, eskisini öne koyarsın.
- Fridge temp (8°C / 5°C)
Soğukta durması gereken yiyecek 8°C ya da altında tutulur; İngiltere, Galler ve Kuzey İrlanda'da bu yasal şart. Buzdolabını 5°C ya da altına ayarla.
- Food hygiene rating
Inspector (müfettiş) denetiminden sonra council'in verdiği 0 ile 5 arası hijyen puanı; 5 çok iyi, 0 acil iyileştirme gerekli demek. Yalnız yemeğin nasıl işlendiğine, binaya ve gıda güvenliğinin nasıl yönetildiğine bakar; etiket ve menü bu puana girmez. Etiketi asmak İngiltere'de isteğe bağlı, Galler ve Kuzey İrlanda'da zorunlu.
- SFBB (Safer Food, Better Business)
FSA'nın küçük dükkânlar için hazırladığı gıda güvenliği paketi. İçinde yapılacak kontroller ve günlük kayıtlar var.
- Allergens (14)
Yasanın saydığı 14 alerjen; süt, yumurta, susam ve glüten içeren tahıllar da bunlardan. Paketsiz sattığın yemekte hangilerinin olduğunu müşteriye bildirmen gerekir.
Kereviz, glüten içeren tahıllar, kabuklular, yumurta, balık, acı bakla (lupin), süt, yumuşakçalar, hardal, yer fıstığı, susam, soya, sülfitler, sert kabuklu yemişler.
- PPDS (prepacked for direct sale)
Aynı yerde hazırlanıp paketlenen, müşteri seçmeden önce paketli duran yiyecek; vitrindeki hazır sandviç gibi. 1 Ekim 2021'den beri tam içerik listesi ve vurgulu alerjenle etiketlenir.
Denetimde
- Council
Belediye. Dükkânını denetleyen food safety ekibi (EHO'lar dahil) council'e bağlı; bu ekip hem hijyene hem etiket, menü, alerjen ve içerik kurallarına (food standards) bakar.
"The council is coming for an inspection."
- Inspector / EHO (Environmental Health Officer)
Council'in food safety ekibinden denetime gelen görevli; Türkçesi müfettiş. Sahada çoğu zaman "EHO" denir. Bu ekip hem hijyeni hem food standards konularını denetler.
"The EHO is here."
Resmi kaynak (Inspector / EHO (Environmental Health Officer))
- Food standards
Gıda etiketi ve içerik denetimi: etiket, menü, alerjen ve içerik bilgisi doğru mu diye bakılır. Hijyen puanından ayrı bir konu; GDO notu da buraya girer. Council'in food safety ekibi yapar, iki katmanlı bölgelerde ise county Trading Standards.
- Trading Standards
İki katmanlı bölgelerde (county ve district council'in ayrı olduğu yerler) food standards denetimini county Trading Standards yapar. Business Companion rehberi de onların enstitüsünün (Chartered Trading Standards Institute).
- Genetically modified (GM)
GDO'lu demek. GDO'lu malzeme kullanıyorsan müşterinin yemeği seçtiği yerde (menü, tabela, tezgâh) okunur bir not koyarsın. Malzemede GDO yoksa bir şey yazman gerekmez.
- Produced from genetically modified …
Notta kullanılan izinli ifade; boşluğa malzemenin adı gelir. Kızartma yağı GDO'lu soyadan üretildiyse "Produced from genetically modified soya" yazarsın. Tek başına "Genetically modified" ise yiyeceğin kendisi GDO'luysa kullanılır.
"Produced from genetically modified soya"
- Appeal
İtiraz. Hijyen puanı haksız ya da yanlışsa, puanın bildirildiği günden itibaren 21 gün içinde belediyeye yazılı itiraz edersin; hafta sonları ve resmi tatiller bu 21 güne dâhil. İtirazına puanı veren müfettiş bakmaz.
"We want to appeal our food hygiene rating."
- Right to reply
Hijyen puanının yanında internette yayımlanan açıklaman. Denetim günkü olağan dışı bir durumu ya da sonradan neyi düzelttiğini müfettişe yazılı gönderirsin; puan değişmez.
"We've sent our right to reply to the officer."
- Re-rating
Yeniden puan isteği. Müfettişin önerdiklerini düzelttiysen fatura ya da fotoğrafla belediyeden yeni denetim istersin. Bazı belediyeler ücret alır; yeni puan yükselebilir, aynı kalabilir, düşebilir de.
"We've asked the council for a re-rating visit."
İş ve haklar
- Rota
Haftalık vardiya çizelgesi. Hangi gün hangi vardiyada olduğunu buradan görürsün.
"Is next week's rota out?"
- Payslip
Maaş bordrosu; işveren maaş günü ya da öncesinde vermek zorunda. Üstünde brüt ve net ücret, kesintiler, ücretin saate göre değişiyorsa çalıştığın saatler yazar.
- P45
İşten ayrıldığında işverenin sana verdiği form.
- P60
Vergi yılı sonunda hâlâ çalışıyorsan işverenin verdiği yıllık özet. İşveren bunu 31 Mayıs'a kadar verir.
- NI number
National Insurance numarası; vergi ve NI kayıtlarında kullanılan kişisel numaran.
- Right to work
Çalışma izni kontrolü. İşveren birini çalıştırmadan önce iznini kontrol etmeli; izni olmayan her çalışan için işverene £60,000'e kadar ceza var.
- Zero-hours contract
İşverenin iş sunma, senin de kabul etme zorunluluğun olmayan sözleşme. Yıllık izin ve asgari ücret hakkın diğer çalışanlarla aynı; işveren başka yerde çalışmanı yasaklayamaz.
- Notice
İşten ayrılacağını bildirmek. Bir aydan fazladır çalışıyorsan en az bir hafta önceden haber vermelisin; sözleşmende daha uzun süre yazıyorsa o geçerli.
- Holiday pay
Yıllık izinde aldığın ücret. Haftada 5 gün çalışana yılda en az 28 gün ücretli izin var, yani 5,6 hafta.
- SSP (statutory sick pay)
Yasal hastalık parası. 6 Nisan 2026'dan beri hastalığın ilk gününden ödeniyor.
Yazımızı oku (SSP (statutory sick pay)) Resmi kaynak (SSP (statutory sick pay))
- Break
Günde 6 saatten fazla çalışıyorsan 20 dakika kesintisiz mola hakkın var.
- NLW (National Living Wage)
21 yaş ve üstüne yasal asgari ücret. 1 Nisan 2026'dan beri saatte £12.71.
Yazımızı oku (NLW (National Living Wage)) Resmi kaynak (NLW (National Living Wage))