İngiltere'de restoran, café ve takeaway işletenler ve çalışanlar için kurallar, maliyet ve sektör haberleriİşleten ve çalışan için kurallar ve maliyet

Mutfak sözlüğü

Dükkânda Türkçe konuşsan da biten yemeğe "86" denir, bordroya "payslip". Bu terimleri kısaca açıklıyoruz, yasayla ilgili olanlarda resmi kaynağı da veriyoruz.

Mutfakta

Service

Servis saati, siparişlerin peş peşe geldiği yoğun zaman.

"We're in service."

Pass

Mutfaktan salona tabağın çıktığı tezgâh. Şef tabağı burada kontrol eder, garson buradan alır.

"It's on the pass."

86 / eighty-six

Bir yemek ya da malzeme bitti, satılmıyor demek. Şef kuzuyu 86 ettiyse kuzulu sipariş alma.

"86 the lamb."

Behind / hot behind

"Arkandayım" demek; birinin arkasından geçerken söylenir, elinde sıcak bir şey varsa "hot behind". Bıçak taşırken "sharp" ya da "knife", köşeden dönerken "corner" denir.

"Corner!"

Covers

Oturan müşteri, yani kişi sayısı. Restoranda gecenin ne kadar yoğun geçeceği bu sayıyla konuşulur.

"80 covers tonight."

Ticket

Mutfağa gelen sipariş fişi. Usta hangi tabağı yapacağını buradan okur; müşterinin hesabına ise "bill" denir.

KP (kitchen porter)

Bulaşığı ve temizliği yapan, hazırlıkta da yardım eden mutfak elemanı.

Prep

Servisten önce yapılan hazırlık: doğrama, sos, porsiyonlama. Aynı işe Fransızca "mise en place" da denir.

Yes chef / heard

Şefin talimatına "anladım, tamam" cevabı. Bazı mutfaklarda "heard" de denir, bu Amerikan kalıbı.

FOH / BOH (front / back of house)

FOH salon ekibi, BOH mutfak ekibi demek; garson FOH, KP BOH sayılır. İş ilanlarında sık geçer.

Head chef / sous chef / CDP / commis

Mutfak kadrosu: head chef baş aşçı, sous chef ikinci adam, CDP (chef de partie) bir istasyonun sorumlusu, commis CDP'nin yanında çalışan yardımcı aşçı.

Siparişte

Eat in or take away?

Kasada "burada mı, paket mi?" sorusu; cevap KDV (VAT) oranını değiştirir. İçeride yenen ve sıcak paket yemek standart oranda KDV'li; soğuk paket yiyecek genelde sıfır oranlı, crisps ve şişe su gibi istisnalar var.

Resmi kaynak (Eat in or take away?)

On the side

Sos ya da malzeme tabağın içinde değil, yanında ayrı gelsin demek.

"Sauce on the side, please."

Red or brown?

Café tezgâhında "ketçap mı, brown sauce mu?" sorusu. Brown sauce sirke ve baharatla yapılan, koyu kahverengi şişe sos.

White or black? / builder's tea

Çay ya da kahve sütlü mü (white), sütsüz mü (black) sorusu. Builder's tea koyu demlenmiş, sütlü ve şekerli çay.

"White, no sugar, please."

Still, sparkling or tap?

Su sorusu: durgun şişe suyu, gazlı maden suyu ya da musluk suyu.

Rare / medium / well done

Etin pişme derecesi: rare az pişmiş, medium orta, well done iyi pişmiş. Arada medium rare de var.

"Medium rare, please."

Salad and sauce?

Kebapçıda "salata ve sos olsun mu?" sorusu. Sos olarak genelde chilli ya da garlic sorulur.

"Chilli and garlic, please."

Squash

Suyla karıştırılarak içilen meyveli şurup. Çocuk menülerinde görürsün.

Barda

Pint

Bir pint 568 ml. Fıçı bira ve cider bardakta yalnız üçte bir pint, yarım pint, üçte iki pint ve yarım pintin katlarıyla satılır.

Resmi kaynak (Pint)

Half

Yarım pint, 284 ml. Barda yarım pint bira isteyen müşteri "a half" der.

"A half of lager, please."

Bottle

Şişe. Barda "a bottle of" şişe bira ya da şarap için söylenir, kasada şişeli içecek demek.

Single / double

Single bir ölçü, double iki ölçü. Cin, rom, votka ve viski bardakta 25 ml ya da 35 ml ve katlarıyla satılır; aynı yerde 25 ml ile 35 ml birlikte kullanılmaz.

"A double vodka, please."

Resmi kaynak (Single / double)

Small / large glass (wine)

Kadehle şarap siparişi. Durgun şarap kadehte 125 ml, 175 ml ya da bunların katlarıyla satılır.

"A large glass of red, please."

Resmi kaynak (Small / large glass (wine))

Challenge 25

Alkol satarken 25 yaşından küçük görünene kimlik sorma uygulaması. İngiltere ve Galler'de yasa, 18 yaşından küçük görünenden fotoğraflı ve doğum tarihli kimlik istenmesini şart koşar; daha yüksek sınır koyabilirsin.

Resmi kaynak (Challenge 25)

Lager / ale / bitter / stout

Bira türleri. Lager açık renkli ve soğuk servis edilir; ale ve bitter İngiliz tipi, daha az gazlı; stout koyu.

"A pint of bitter, please."

Kasada

Bill

Müşterinin hesabı. "Check" Amerikan kullanımı, burada masada hesap "bill" diye istenir.

"Can I get the bill?"

Till

Yazar kasa ya da POS. Siparişi girdiğin, ödemeyi aldığın yer.

Float

Gün başında kasaya konan bozuk para; ilk müşterilere para üstü verebilmek için.

Cash up

Gün sonu kasa sayımı. Kapanışta kasadaki parayı sayıp o günün satışıyla karşılaştırırsın.

"Who's cashing up tonight?"

Void

Kasada girilmiş bir kalemi iptal etmek. Yanlış ürünü girdiysen o kalemi void edersin.

"Can you void that?"

Comp

İkram; hesaptan düşülen ürün. Bir içecek comp edildiyse müşteri onu ödemez.

"Comp the dessert."

Tips / service charge

Bahşiş ve servis ücreti. 1 Ekim 2024'ten beri dükkân bunların tamamını çalışanlara dağıtmak zorunda.

Yazımızı oku (Tips / service charge) Resmi kaynak (Tips / service charge)

Tronc

Bahşişleri işverenin değil, troncmaster denen kişinin paylaştırdığı düzen.

Resmi kaynak (Tronc)

Hijyen ve alerjen

Use by

Güvenlik tarihi; yalnız tarihten sonra yenmesi güvenli olmayan yiyeceklere konur. Use by tarihi geçmiş yiyeceği satmak suçtur.

Resmi kaynak (Use by)

Best before

Kalite tarihi; tat ve dokuyla ilgili. Güvenlik tarihi değil, güvenlik için bakacağın tarih use by.

FIFO (first in, first out)

Önce gelen mal önce kullanılır. Yeni geleni arkaya, eskisini öne koyarsın.

Fridge temp (8°C / 5°C)

Soğukta durması gereken yiyecek 8°C ya da altında tutulur; İngiltere, Galler ve Kuzey İrlanda'da bu yasal şart. Buzdolabını 5°C ya da altına ayarla.

Resmi kaynak (Fridge temp (8°C / 5°C))

Food hygiene rating

Inspector (müfettiş) denetiminden sonra council'in verdiği 0 ile 5 arası hijyen puanı; 5 çok iyi, 0 acil iyileştirme gerekli demek. Yalnız yemeğin nasıl işlendiğine, binaya ve gıda güvenliğinin nasıl yönetildiğine bakar; etiket ve menü bu puana girmez. Etiketi asmak İngiltere'de isteğe bağlı, Galler ve Kuzey İrlanda'da zorunlu.

Resmi kaynak (Food hygiene rating)

SFBB (Safer Food, Better Business)

FSA'nın küçük dükkânlar için hazırladığı gıda güvenliği paketi. İçinde yapılacak kontroller ve günlük kayıtlar var.

Resmi kaynak (SFBB (Safer Food, Better Business))

Allergens (14)

Yasanın saydığı 14 alerjen; süt, yumurta, susam ve glüten içeren tahıllar da bunlardan. Paketsiz sattığın yemekte hangilerinin olduğunu müşteriye bildirmen gerekir.

Kereviz, glüten içeren tahıllar, kabuklular, yumurta, balık, acı bakla (lupin), süt, yumuşakçalar, hardal, yer fıstığı, susam, soya, sülfitler, sert kabuklu yemişler.

Yazımızı oku (Allergens (14)) Resmi kaynak (Allergens (14))

PPDS (prepacked for direct sale)

Aynı yerde hazırlanıp paketlenen, müşteri seçmeden önce paketli duran yiyecek; vitrindeki hazır sandviç gibi. 1 Ekim 2021'den beri tam içerik listesi ve vurgulu alerjenle etiketlenir.

Yazımızı oku (PPDS (prepacked for direct sale))

Denetimde

Council

Belediye. Dükkânını denetleyen food safety ekibi (EHO'lar dahil) council'e bağlı; bu ekip hem hijyene hem etiket, menü, alerjen ve içerik kurallarına (food standards) bakar.

"The council is coming for an inspection."

Resmi kaynak (Council)

Inspector / EHO (Environmental Health Officer)

Council'in food safety ekibinden denetime gelen görevli; Türkçesi müfettiş. Sahada çoğu zaman "EHO" denir. Bu ekip hem hijyeni hem food standards konularını denetler.

"The EHO is here."

Resmi kaynak (Inspector / EHO (Environmental Health Officer))

Food standards

Gıda etiketi ve içerik denetimi: etiket, menü, alerjen ve içerik bilgisi doğru mu diye bakılır. Hijyen puanından ayrı bir konu; GDO notu da buraya girer. Council'in food safety ekibi yapar, iki katmanlı bölgelerde ise county Trading Standards.

Resmi kaynak (Food standards)

Trading Standards

İki katmanlı bölgelerde (county ve district council'in ayrı olduğu yerler) food standards denetimini county Trading Standards yapar. Business Companion rehberi de onların enstitüsünün (Chartered Trading Standards Institute).

Resmi kaynak (Trading Standards)

Genetically modified (GM)

GDO'lu demek. GDO'lu malzeme kullanıyorsan müşterinin yemeği seçtiği yerde (menü, tabela, tezgâh) okunur bir not koyarsın. Malzemede GDO yoksa bir şey yazman gerekmez.

Resmi kaynak (Genetically modified (GM))

Produced from genetically modified …

Notta kullanılan izinli ifade; boşluğa malzemenin adı gelir. Kızartma yağı GDO'lu soyadan üretildiyse "Produced from genetically modified soya" yazarsın. Tek başına "Genetically modified" ise yiyeceğin kendisi GDO'luysa kullanılır.

"Produced from genetically modified soya"

Resmi kaynak (Produced from genetically modified …)

Appeal

İtiraz. Hijyen puanı haksız ya da yanlışsa, puanın bildirildiği günden itibaren 21 gün içinde belediyeye yazılı itiraz edersin; hafta sonları ve resmi tatiller bu 21 güne dâhil. İtirazına puanı veren müfettiş bakmaz.

"We want to appeal our food hygiene rating."

Resmi kaynak (Appeal)

Right to reply

Hijyen puanının yanında internette yayımlanan açıklaman. Denetim günkü olağan dışı bir durumu ya da sonradan neyi düzelttiğini müfettişe yazılı gönderirsin; puan değişmez.

"We've sent our right to reply to the officer."

Resmi kaynak (Right to reply)

Re-rating

Yeniden puan isteği. Müfettişin önerdiklerini düzelttiysen fatura ya da fotoğrafla belediyeden yeni denetim istersin. Bazı belediyeler ücret alır; yeni puan yükselebilir, aynı kalabilir, düşebilir de.

"We've asked the council for a re-rating visit."

Resmi kaynak (Re-rating)

İş ve haklar

Rota

Haftalık vardiya çizelgesi. Hangi gün hangi vardiyada olduğunu buradan görürsün.

"Is next week's rota out?"

Payslip

Maaş bordrosu; işveren maaş günü ya da öncesinde vermek zorunda. Üstünde brüt ve net ücret, kesintiler, ücretin saate göre değişiyorsa çalıştığın saatler yazar.

Resmi kaynak (Payslip)

P45

İşten ayrıldığında işverenin sana verdiği form.

Resmi kaynak (P45)

P60

Vergi yılı sonunda hâlâ çalışıyorsan işverenin verdiği yıllık özet. İşveren bunu 31 Mayıs'a kadar verir.

Resmi kaynak (P60)

NI number

National Insurance numarası; vergi ve NI kayıtlarında kullanılan kişisel numaran.

Resmi kaynak (NI number)

Right to work

Çalışma izni kontrolü. İşveren birini çalıştırmadan önce iznini kontrol etmeli; izni olmayan her çalışan için işverene £60,000'e kadar ceza var.

Resmi kaynak (Right to work)

Zero-hours contract

İşverenin iş sunma, senin de kabul etme zorunluluğun olmayan sözleşme. Yıllık izin ve asgari ücret hakkın diğer çalışanlarla aynı; işveren başka yerde çalışmanı yasaklayamaz.

Resmi kaynak (Zero-hours contract)

Notice

İşten ayrılacağını bildirmek. Bir aydan fazladır çalışıyorsan en az bir hafta önceden haber vermelisin; sözleşmende daha uzun süre yazıyorsa o geçerli.

Resmi kaynak (Notice)

Holiday pay

Yıllık izinde aldığın ücret. Haftada 5 gün çalışana yılda en az 28 gün ücretli izin var, yani 5,6 hafta.

Yazımızı oku (Holiday pay) Resmi kaynak (Holiday pay)

SSP (statutory sick pay)

Yasal hastalık parası. 6 Nisan 2026'dan beri hastalığın ilk gününden ödeniyor.

Yazımızı oku (SSP (statutory sick pay)) Resmi kaynak (SSP (statutory sick pay))

Break

Günde 6 saatten fazla çalışıyorsan 20 dakika kesintisiz mola hakkın var.

Yazımızı oku (Break) Resmi kaynak (Break)

NLW (National Living Wage)

21 yaş ve üstüne yasal asgari ücret. 1 Nisan 2026'dan beri saatte £12.71.

Yazımızı oku (NLW (National Living Wage)) Resmi kaynak (NLW (National Living Wage))

Sıradaki konuyu sen belirle.

Merak ettiğin ya da çözüm aradığın bir konu varsa yaz, araştıralım.

In English You can write to us in English, whether it is a question or a correction to an article. We read every message and reply.